DKMP — bolalarda yurak mushagining eng og‘ir kasalliklaridan biri. Yurak kattalashadi va yetarli miqdorda qonni haydash qobiliyatini yo‘qotadi. Dorilar hammaga ham yordam bermaydi, shunda oilaga odatda yagona yo‘l — yurak ko‘chirib o‘tkazish deb aytiladi.
Biz boshqa yo‘lni taklif qilamiz. CardioKids jamoasi MDHda birinchi bo‘lib kichik yoshdagi bolalarda DKMPni jarrohlik yo‘li bilan davolashni boshladi. Operatsiyaning maqsadi — bolaning o‘z yuragiga tiklanishga yordam berish.
Dastur haqida qisqacha
2 yil ichida 15 nafar bola operatsiya qilindi;
yoshi — 4 oylikdan 6 yoshgacha;
operatsiyadan oldin qon otish fraksiyasi odatda 25–35%, eng pasti — 18%;
operatsiyadan keyin bir yil ichida qon otish fraksiyasi o‘rtacha 2,5 barobar oshadi, chap qorincha hajmi esa ikki barobar kichrayadi;
natijalar bo‘yicha ma’ruza — CHSS (Congenital Heart Surgeons' Society) kongressida, AQSh, 2026.
DKMPda yurakda nima sodir bo‘ladi
Me’yorda chap qorincha har bir qisqarishda undagi qonning yarmidan ko‘pini chiqarib yuboradi. DKMPda uning devorlari yupqalashadi, bo‘shlig‘i esa kattalashadi. Qisqarish susayadi va qon otish fraksiyasi pasayadi — bizga murojaat qiladigan bolalarda odatda 30% dan kam.
Sog‘lom yurak
Chap qorincha odatiy o‘lchamda
Devorlari normal qalinlikda
Har bir qisqarishda qonning yarmidan ko‘pini haydaydi
Qon otish fraksiyasi55% dan ko‘p
DKMPda yurak
Chap qorincha bo‘shlig‘i kengaygan
Devorlari yupqalashgan, yurak dumaloq shaklga kiradi
Qisqarish kuchsiz — qonni ancha kam haydaydi
Qon otish fraksiyasiodatda 30% dan kam
Rasm soddalashtirilgan.
Yurak zaiflikni qoplashga urinib, yanada kattalashadi. Bu berk doira: yurak qanchalik katta bo‘lsa, qisqarish shunchalik kuchsiz bo‘ladi. Qon o‘pkada va boshqa a’zolarda to‘planib qoladi, yurak yetishmovchiligi rivojlanadi.
Ehtimoliy sabablari:
o‘tkazilgan miokardit (virusli infeksiyadan keyin yurak mushagining yallig‘lanishi);
genetik shakllar, ba’zan oilaviy;
moddalar almashinuvi buzilishlari va nerv-mushak kasalliklari;
ba’zi bolalarda sababni aniqlab bo‘lmaydi — bunda idiopatik DKMP deyiladi.
Bolada DKMP qanday namoyon bo‘ladi
Kichik bolalarda belgilarni shamollash yoki «ishtahasizlik» bilan adashtirish oson:
tinch holatda, emizish yoki yig‘lash paytida nafas qisishi;
tez charchash, holsizlik, bola ko‘p uxlaydi;
ovqatdan bosh tortish, vazn yaxshi ortmasligi, rivojlanishdan orqada qolish;
terlash, ayniqsa emizish paytida;
cho‘zilib ketadigan va takroriy pnevmoniyalar;
qorin va jigarning kattalashishi, shishlar;
yurak urishining tezlashishi, ritm buzilishlari.
Agar bolada ushbu belgilarning hech bo‘lmaganda bir qismi bo‘lsa — EchoKG qiling. Bu tez va og‘riqsiz tekshiruv.
Tashxis qanday qo‘yiladi
EchoKG (yurak UTT) — asosiy usul. Chap qorincha o‘lchami, qon otish fraksiyasi va klapanlar ishini ko‘rsatadi.
EKG va sutkalik monitoring (Xolter) — ritm buzilishlarini aniqlaydi.
Ko‘krak qafasi rentgeni — yurak o‘lchami va o‘pkadagi dimlanish.
NT-proBNP qon tahlili — yurak yetishmovchiligi darajasini ko‘rsatadi.
Yurak MRTsi va genetik tekshiruv — ko‘rsatma bo‘yicha, sababni aniqlashtirish uchun.
Birinchi tahlil uchun yangi EchoKG xulosasi va ko‘chirmalar yetarli.
DKMP odatda qanday davolanadi va uning chegaralari
Davolashning asosi — yurakni yengillashtiradigan va dimlanishni kamaytiradigan dorilar. Ularni bolalar kardiologi tanlaydi. Afsuski, ko‘pchilik bolalarda dori-darmon bilan davolash samarasiz bo‘lib, yurak yetishmovchiligi zo‘rayib boradi.
Shunda an’anaviy keyingi qadam — yurak ko‘chirib o‘tkazish uchun kutish ro‘yxati. Kichik bolalar uchun bu juda og‘ir yo‘l: donor yuraklar kam, kutish oylab davom etadi, ko‘chirib o‘tkazilgandan keyin esa umrbod immunosupressiya kerak bo‘ladi. O‘zbekistonda hozircha yurak ko‘chirib o‘tkazish dasturi yo‘q.
Biz nimani taklif qilamiz
Biz zaiflashgan yurakka normal shakli va ishiga qaytishga yordam beradigan operatsiyani bajaramiz. Usulni hozircha ommaga oshkor qilmaymiz: bolaning aniq holatini ko‘rganimizdan keyin oilaga yuzma-yuz yoki onlayn maslahatda batafsil tushuntiramiz.
Oila uchun bu ko‘chirib o‘tkazishdan tubdan farq qiladigan yo‘l:
2 yil ichida biz 4 oylikdan 6 yoshgacha bo‘lgan 15 nafar bolani operatsiya qildik. Ularning barchasi O‘zbekistondan.
Operatsiyadan oldin: qon otish fraksiyasi odatda 25–35%, eng pasti — 18%.
Operatsiyadan bir yil o‘tib: qon otish fraksiyasi o‘rtacha 2,5 barobar oshadi, chap qorinchaning oxirgi diastolik hajmi esa 2 barobar kichrayadi.
Oddiy qilib aytganda, yurak nafaqat kuchliroq qisqara boshlaydi, balki normal o‘lchamiga ham qaytadi. Bu mushak shunchaki dorilar hisobiga ishlamayotgani, balki tiklanayotganining asosiy belgisi.
Natijalarimiz 2026-yilda AQShdagi CHSS (Congenital Heart Surgeons' Society) kongressidagi ma’ruza mavzusi. Biz ular haqida O‘zbekistondagi konferensiyalarda ham ma’ruza qilganmiz. MDH mamlakatlarida bolalarda DKMPni bunday jarrohlik yo‘li bilan davolash haqida hozircha nashrlar yo‘q — biz birinchimiz.
Davolash natijalari individual. Maslahatda aynan sizning holatingizda nimani kutish mumkinligini muhokama qilamiz.
Operatsiya kimga mos keladi
Biz DKMP va qon otish fraksiyasi pasaygan 6 yoshgacha bo‘lgan bolalarni, agar dori-darmon bilan davolash yetarli samara bermasa, operatsiya qilamiz.
Davolash qanday o‘tadi
Hujjatlarni bepul tahlil qilish. EchoKG xulosasi va ko‘chirmalarni Telegram orqali yoki saytdagi forma orqali yuboring. Operatsiyaning ma’nosi bor-yo‘qligini aytamiz.
Maslahat. Toshkentda yuzma-yuz yoki onlayn — bepul. Usul, xavflar va kutilayotgan natijani tushuntiramiz. Narxini maslahatdan keyin aytamiz.
Operatsiyadan oldingi tekshiruv va tayyorgarlik.
Operatsiya va reanimatsiya bo‘limida parvarish.
Bir yil davomida kuzatuv: nazorat EchoKG, yashash joyidagi kardiolog bilan birga davolashni tanlash.
Ko‘p beriladigan savollar
Bolaga DKMP tashxisi qo‘yildi va ko‘chirib o‘tkazish haqida gapirishyapti. Boshqa yo‘l bormi?
6 yoshgacha bo‘lgan bolalarda — bo‘lishi mumkin. EchoKGni yuboring, bolaga jarrohlik davosi mos keladimi-yo‘qmi, aytamiz.
Qon otish fraksiyasi qancha bo‘lganda bolalarni operatsiyaga olasiz?
Odatda bolalar bizga 25–35% fraksiya bilan keladi. Biz fraksiyasi 18% bo‘lgan bolani ham operatsiya qilganmiz. Qarorni bitta raqamga qarab emas, butun tekshiruv asosida qabul qilamiz.
Nega faqat 6 yoshgacha?
Kichik bolalarda yurak mushagi operatsiyadan keyin yaxshiroq tiklanadi. 6 yoshdan katta bolalarga operatsiya qilmaymiz.
Operatsiya qilmasdan dori ichishni davom ettirsa bo‘ladimi?
Dorilar — operatsiyadan oldin ham, keyin ham davolashning majburiy qismi. Ammo ko‘pchilik bolalarda faqat dorilarning o‘zi yetarli emas: yurak zaiflashib, kattalashib boraveradi. Shunda biz operatsiyani taklif qilamiz.
Natija qanchalik tez bo‘ladi?
Tiklanish asta-sekin boradi. Asosiy o‘zgarishlarni birinchi yil davomidagi nazorat EchoKGlarida ko‘ramiz.
Boshqa davlatlardan bolalarni qabul qilasizmi?
Ha. Hujjatlarni dastlabki tahlil qilish va maslahat onlayn o‘tadi. Hozircha DKMP bo‘yicha barcha bemorlarimiz O‘zbekistondan, lekin biz barcha MDH davlatlaridagi oilalar uchun ochiqmiz.
Operatsiya qancha turadi?
Maslahat bepul. Operatsiya narxini maslahatdan keyin aytamiz — u tashxis va davolash hajmiga bog‘liq.
Bolaga DKMP tashxisi qo‘yildimi?
DKMPda vaqt muhim. EchoKG xulosasini yuboring — hujjatlarni bepul tahlil qilamiz va qanday yordam bera olishimizni halol aytamiz.
Material ma’lumot uchun mo‘ljallangan va shifokorning yuzma-yuz maslahatini almashtirmaydi. Davolash bo‘yicha qarorlar tekshiruv asosida individual qabul qilinadi.